Proxy sektörünün dili, ağ mühendisliği, web güvenliği ve veri operasyonlarından terimler ödünç alır. Bir sağlayıcının fiyat sayfasında geçen "backconnect gateway, sticky session, /24 subnet çeşitliliği" ifadesi, bu üç alanı bilmeyen biri için anlamsızdır.
Bu sözlük, karşınıza en sık çıkan kavramları sade Türkçeyle açıklıyor. Terimler tematik gruplara ayrıldı; her grubun sonunda konuyu derinleştiren yazılarımıza bağlantı bulacaksınız.
Temel Kavramlar
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Proxy | İstemci ile hedef sunucu arasında duran ve istekleri kendi adına ileten aracı sunucu. |
| Forward proxy | İstemcinin önünde duran, çıkışı yöneten proxy. Günlük dilde "proxy" denince kastedilen budur. |
| Reverse proxy | Sunucunun önünde duran, gelen istekleri karşılayan proxy. Yük dengeleme ve önbellekleme yapar. |
| Gateway / endpoint | Sağlayıcının size verdiği tek giriş adresi. Arkasında binlerce çıkış IP'si olabilir. |
| Backconnect | Gateway modelinin diğer adı: tek adrese bağlanırsınız, çıkış IP'si arkada değişir. |
| Çıkış IP (exit IP) | Hedef sitenin gördüğü IP adresi. Sizin bağlandığınız adresle aynı olmak zorunda değildir. |
| Upstream | Proxy'nin kendi isteğini ilettiği bir sonraki sunucu; zincirleme yapılarda kullanılır. |
Bir proxy aynı anda dört sınıfın birer üyesidir: örneğin "statik, dedicated, HTTP, ISP proxy" tutarlı bir tanımdır.
Bu sınıflandırmanın ayrıntıları için residential, ISP, datacenter ve mobil proxy yazılarımıza bakabilirsiniz.
Ağ ve Altyapı Terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| ASN | Otonom Sistem Numarası. Bir IP bloğunu yöneten kuruluşun kimliği. Sitelerin "bu IP veri merkezinden mi geliyor" sorusunu yanıtlamak için baktığı ilk sinyaldir. |
| Subnet | Bir IP bloğunun alt bölümü. IPv4'te /24 256 adres, IPv6'da /64 devasa bir aralık ifade eder. |
| Subnet çeşitliliği | Havuzdaki IP'lerin kaç farklı bloktan geldiği. Aynı /24 içindeki adresler birlikte engellenmeye yatkındır. |
| CGNAT | Operatörün tek genel IP'yi çok sayıda aboneye paylaştırması. Mobil şebekelerde standarttır. |
| NAT | Özel ağ adreslerinin genel bir adrese çevrilmesi. Ev yönlendiricilerinin temel işlevi. |
| TTL | Time To Live. Bir oturumun veya DNS kaydının geçerli kalacağı süre. |
| Jitter | Gecikme değerinin ölçümden ölçüme değişkenliği. Yüksek jitter kararsız bağlantı demektir. |
| Paket kaybı | Hedefe ulaşmayan paket oranı. %1'in üzeri fark edilir yavaşlama yaratır. |
Oturum ve Rotasyon Terimleri
Sticky ve rotating zıt kavramlar değil; aynı döngünün iki aşamasıdır. "Sticky 10 dakika" demek, rotasyonun 10 dakikada bir olduğu anlamına gelir.
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Rotating proxy | Her istekte veya belirli aralıklarla çıkış IP'sini değiştiren yapı. |
| Sticky session | Belirli bir süre boyunca aynı çıkış IP'sinin korunması. Giriş gerektiren işlerde zorunludur. |
| Session key | Hangi oturumu istediğinizi belirten anahtar; genellikle kullanıcı adının içine yazılır. |
| Statik proxy | Size özel atanmış, değişmeyen IP adresi. |
| Karantina | Sorun çıkaran bir IP'nin geçici olarak havuz dışına alınması. |
| Rate limit | Hedef sitenin birim zamanda kabul ettiği istek sayısı sınırı. |
| Concurrency | Aynı anda açık tutulabilen bağlantı sayısı. |
Bu kavramların uygulamalı karşılıkları için rotating ve statik karşılaştırmamıza ve eşzamanlılık yazımıza göz atın.
Kimlik Doğrulama ve Güvenlik Terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| IP whitelist | Yalnızca kayıtlı IP adreslerinden erişime izin verme yöntemi. |
| Basic auth | Kullanıcı adı ve şifrenin Base64 ile kodlanıp başlıkta gönderilmesi. Şifreleme değildir. |
| 407 | Proxy Authentication Required. Proxy kimlik bilgisi istiyor. |
| Elite / anonim / şeffaf | Proxy'nin hedef sunucuya bıraktığı iz miktarına göre üç anonimlik seviyesi. |
| Judge | Aldığı tüm başlıkları geri yazan test uç noktası; anonimlik seviyesi bununla ölçülür. |
| DNS leak | Ad çözümleme isteklerinin proxy dışına çıkıp gerçek konumu ele vermesi. |
| WebRTC leak | Tarayıcının gerçek zamanlı iletişim API'si üzerinden yerel/gerçek IP'yi açığa çıkarması. |
| JA3 / TLS parmak izi | TLS el sıkışmasındaki alan sırasından istemci kütüphanesinin tanınması. |
| MITM | Ortadaki adam. Trafiğin araya girilerek okunması veya değiştirilmesi. |
Sızıntı kavramlarını uygulamalı test etmek için DNS leak, WebRTC leak ve anonimlik testi araçlarımızı kullanabilirsiniz.
Protokol Terimleri
SOCKS5'in HTTP proxy'den daha "genel amaçlı" olmasının nedeni budur: alt katmanda çalıştığı için HTTP dışındaki protokolleri de taşıyabilir.
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| CONNECT | HTTP proxy'ye "şu adrese ham TCP tüneli aç" diyen yöntem. HTTPS trafiği böyle taşınır. |
| Absolute-URI | Düz HTTP proxy isteğinde istek satırının tam URL içermesi: GET http://site/ HTTP/1.1. |
| SOCKS5h | DNS çözümlemesinin proxy tarafında yapılmasını isteyen SOCKS5 varyantı. DNS sızıntısını önler. |
| UDP ASSOCIATE | SOCKS5'in UDP trafiğini taşımasını sağlayan komut. |
| SNI | TLS el sıkışmasında hangi alan adına bağlanıldığını belirten alan. Şifrelenmeden gönderilir. |
| Keep-alive | Aynı TCP bağlantısının birden çok istek için yeniden kullanılması. |
| PAC dosyası | Hangi adres için hangi proxy'nin kullanılacağını belirleyen küçük JavaScript dosyası. |
Protokol seçimi konusunda kararsızsanız HTTP ve SOCKS5 karşılaştırmamız ile SOCKS4–SOCKS5 farkı yazımız yol gösterir.
Veri Operasyonu Terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Scraping | Web sayfalarından programatik olarak veri çıkarma. |
| Crawling | Bağlantıları takip ederek sistematik gezinme; scraping'in keşif aşaması. |
| Headless browser | Arayüzsüz çalışan gerçek tarayıcı motoru. JavaScript ile üretilen içerik için gerekir. |
| SERP | Search Engine Results Page — arama motoru sonuç sayfası. |
| Rank tracking | Belirli anahtar kelimelerde sıralamanın düzenli izlenmesi. |
| Geo-hedefleme | Çıkış IP'sinin ülke, bölge veya şehir bazında seçilmesi. |
| Antidetect tarayıcı | Her profile ayrı parmak izi ve proxy atayan özel tarayıcı. |
| Fingerprint | Tarayıcı ve cihaz özelliklerinden çıkarılan benzersiz kimlik. |
| Kota / bandwidth | Paket kapsamında kullanabileceğiniz toplam veri hacmi. |
Ticari Terimler
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Dedicated | Yalnızca size tahsis edilmiş IP. Başkasının davranışından etkilenmezsiniz. |
| Semi-dedicated | Sınırlı sayıda kullanıcıyla (genelde 2–3) paylaşılan IP. |
| Shared | Çok sayıda kullanıcıyla paylaşılan IP. En ucuz, en riskli. |
| SLA | Hizmet seviyesi taahhüdü. Genelde uptime yüzdesi olarak ifade edilir. |
| Uptime | Hizmetin erişilebilir olduğu sürenin yüzdesi. %99.9 ayda ~43 dakika kesinti demektir. |
| Adil kullanım | "Sınırsız" paketlerde uygulanan yazılı üst sınır politikası. |
| Trial | Satın alma öncesi kısa süreli veya sınırlı hacimli deneme. |
Uptime yüzdelerinin pratik karşılığını aklınızda tutun: %99 ayda ~7 saat, %99.9 ~43 dakika, %99.99 ~4 dakika kesinti demektir. Aradaki fark rakamlarda küçük, operasyonda büyüktür.
Hata ve Durum Kodları
Kodun kaynağı kritiktir: 407 proxy'den, 429 hedeften, ECONNRESET ise ikisinden de gelebilir. Hata ayıklarken önce kaynağı belirleyin.
Özet
Bu sözlük, bir proxy sağlayıcısının teknik belgesini veya fiyat sayfasını okurken karşınıza çıkacak kavramların büyük bölümünü kapsıyor. Terimlerin uygulamalı karşılıklarını görmek için kategori sayfalarımızdan ilerleyebilir; elinizdeki bir adresin gerçekte hangi sınıfa girdiğini merak ediyorsanız proxy kontrol aracıyla protokolünü, çıkış IP'sini ve anonimlik seviyesini tek seferde öğrenebilirsiniz.