Linux'ta "sistem proxy'si" diye tek bir yer yoktur. Masaüstü ortamı, paket yöneticisi, servis yöneticisi ve konteyner çalışma zamanı proxy bilgisini birbirinden bağımsız okur. Aşağıdaki harita, hangi dosyanın hangi bileşeni etkilediğini gösterir.
Bir katmanı yapılandırmak diğerini otomatik ayarlamaz. "apt çalışıyor ama curl çalışmıyor" tablosunun kaynağı budur.
1. Ortam Değişkenleri (Kabuk Katmanı)
En yaygın ve en taşınabilir yöntemdir. Kalıcı olması için ~/.bashrc (yalnızca kullanıcı) veya /etc/environment (tüm sistem) dosyasına yazın:
Kimlik doğrulamalı adresler için biçim http://kullanici:sifre@ip:port/ olur; şifredeki özel karakterleri yüzde kodlamasıyla yazın (@ → %40).
Değişiklik yeni oturumda etkinleşir; hemen denemek için source /etc/environment yeterli değildir, çünkü dosya kabuk betiği değildir — oturumu kapatıp açın.
2. APT ve Snap
apt, root olarak çalıştığı için kullanıcı ortam değişkenlerini görmez. Ayrı bir dosya gerekir:
/etc/apt/apt.conf.d/95proxyiçine:Acquire::http::Proxy "http://185.93.68.14:8080/";- HTTPS depoları için ikinci satır:
Acquire::https::Proxy "http://185.93.68.14:8080/"; - Snap için:
sudo snap set system proxy.http="http://185.93.68.14:8080"
Satır sonundaki noktalı virgül zorunludur; unutulduğunda apt "syntax error" verip hiçbir depoya erişemez.
3. systemd Servisleri
Docker, containerd, GitLab Runner gibi servisler kendi ortamlarında çalışır. Doğru yöntem drop-in dosyası eklemektir:
sudo systemctl edit docker → [Service] altına Environment="HTTP_PROXY=http://…" → sudo systemctl daemon-reload && sudo systemctl restart docker.
4. GNOME Masaüstü
Ayarlar → Ağ → Ağ Proxy'si bölümü yalnızca GTK uygulamalarını etkiler. Komut satırından yönetmek isterseniz: gsettings set org.gnome.system.proxy mode 'manual' ve ardından gsettings set org.gnome.system.proxy.http host '185.93.68.14'. SOCKS için org.gnome.system.proxy.socks şemasını kullanın.
Doğrulama Matrisi
Her satır yalnızca bir katmanı sınar. Dördünü de çalıştırmadan "proxy kuruldu" demeyin.
Adresin kendisinden şüpheleniyorsanız önce Proxy Kontrol ile canlı olup olmadığını ölçün; sorun yapılandırmada mı yoksa adreste mi, bu ayrım süreyi yarıya indirir.
Masaüstü tarafında karşılığı için Windows 11 ve macOS rehberlerine, protokol kararı için HTTP–SOCKS5 karşılaştırmasına göz atın. Sunucu tarafı iş yükleri için datacenter proxy paketleri uygundur.