Proxy dünyasında "hız" dendiğinde çoğu zaman kastedilen aslında latency'dir — çünkü gündelik kullanımda hissettiğiniz şey bant genişliği değil, her tıklamanın tepki süresidir. Bu yazı gecikmeyi parçalarına ayırıyor.
Tanım
Latency (gecikme), bir isteğin sizden çıkıp hedefe ulaşması ve yanıtın geri dönmesi için geçen toplam süredir (RTT — round trip time). Milisaniyeyle ölçülür ve proxy'li bir bağlantıda üç parçadan oluşur:
Toplam gecikme = [siz → proxy] + [proxy işleme süresi] + [proxy → hedef]
Parça 1: Siz → Proxy (Coğrafya)
Işık hızı pazarlık kabul etmez: İstanbul'dan Frankfurt'a fiber üzerinden ~25-35 ms, New York'a ~65-90 ms fiziksel alt sınırdır. Bu yüzden proxy lokasyonu, gecikmenin en büyük belirleyicisidir. Türkiye'den çalışıyorsanız TR ve DE çıkışları en düşük tabanı verir.
Parça 2: Proxy İşleme Süresi (Tür ve Yoğunluk)
Sunucunun isteği alıp yönlendirmesi normalde 1-5 ms sürer; yoğunlukta bu değer şişer. Türlere göre tipik ekler:
| Tür | İşleme + çıkış eki | Neden |
|---|---|---|
| Datacenter | +1-10 ms | Omurga üzerinde doğrudan çıkış |
| ISP | +5-15 ms | Datacenter altyapısı, ISP rotası |
| Residential | +30-150 ms | Gerçek ev hattına yönlendirme |
| Mobil | +40-120 ms | Hücresel ağın doğal gecikmesi |
Bu tablo bir kalite sıralaması değildir: residential/mobilin eklediği gecikme, sağladığı güven skorunun bedelidir ve çoğu işte önemsizdir.
Parça 3: Proxy → Hedef
Sık unutulan parça: proxy'nin hedefe uzaklığı. ABD sitesini tararken Frankfurt proxy kullanmak, [proxy → hedef] bacağına ~90 ms ekler. Altın kural: proxy'yi kendinize değil, hedefe yakın seçin — özellikle çok istekli işlerde fark katlanarak birikir.
Gecikme Ne Zaman Kritik?
- Kritik: anlık fiyat/stok yakalama, sıralı işlem yarışları, gerçek zamanlı botlar.
- Önemli: günlük on binlerce isteklik taramalar (istek başına 100 ms = günde saatler).
- Önemsiz: düşük hacimli kontrolröutine, gecelik toplu işler, manuel gezinme.
Düşürme Reçetesi
- Hedefe yakın lokasyon seçin (en büyük kazanım).
- Zaman hassas işleri datacenter/ISP'ye, korumalı işleri residential'a ayırın.
- Bağlantıları yeniden kullanın (keep-alive); TCP el sıkışmasını her istekte ödemeyin.
- Ölçün: ping test ve hız testi rehberiyle kararlarınızı veriye dayandırın.