Hemen her proxy sağlayıcısının sayfasında bir uptime rakamı vardır: %99, %99.9, %99.99. Bu sayılar kulağa birbirine çok yakın gelir ama pratik karşılıkları taban tabana zıttır. Aradaki fark, "ayda bir kahve molası" ile "ayda bir iş günü" arasındaki farktır.
Bu yazıda uptime rakamlarının gerçek karşılığını, SLA'nın neyi taahhüt edip neyi etmediğini ve kendi ölçümünüzü nasıl kuracağınızı ele alıyoruz.
Yüzdelerin Pratik Karşılığı
30 günlük bir ay 43.200 dakikadır. Yüzdeyi bu sayıyla çarpmak yeterlidir. %99 ile %99.9 arasındaki "onda birlik" fark, aylık kesinti süresini on kat azaltır.
Ölçekli bir veri operasyonunda 7 saatlik kesinti, günlük toplama hedefinin kaçırılması anlamına gelir. %99 ile %99.9 arasındaki fiyat farkı genelde bu riske değer.
SLA Tam Olarak Neyi Taahhüt Eder?
SLA (Service Level Agreement), sağlayıcının belirli bir hizmet seviyesini yazılı olarak taahhüt etmesi ve tutmadığında bir yaptırım kabul etmesidir. Kritik nokta şudur: SLA bir garanti değil, bir tazminat sözleşmesidir. Kesinti olmayacağını değil, olursa ne yapılacağını söyler.
| Madde | Ne sorulmalı | Neden önemli |
|---|---|---|
| Kapsam | Hangi bileşen ölçülüyor? | Gateway ayakta ama çıkış IP'leri ölüyse "uptime" sağlanmış sayılabilir |
| Ölçüm yöntemi | Kim, nereden, hangi aralıkla ölçüyor? | Sağlayıcının kendi veri merkezinden ölçmesi gerçek deneyimi yansıtmaz |
| Hariç tutulanlar | Planlı bakım kapsam dışı mı? | Aylık 4 saatlik "planlı bakım" SLA'yı anlamsızlaştırabilir |
| Tazminat | Ne kadar, nasıl ödeniyor? | Genelde hizmet kredisi; nakit iade nadirdir |
| Talep süreci | Kim bildirir, kaç gün içinde? | Çoğu SLA'da talebi siz açmazsanız kredi verilmez |
Birçok SLA'da tazminat otomatik değildir. Kesintiyi fark edip belirli bir süre içinde (genelde 5–30 gün) talep açmanız gerekir. Kendi izlemenizi kurmazsanız bu hakkı kullanamazsınız.
Uptime Neyi Ölçmüyor?
Bir proxy hizmeti "ayakta" olabilir ama işinize yaramıyor olabilir. Uptime rakamının kapsamadığı ama sizi doğrudan etkileyen durumlar:
Bu yüzden uptime tek başına yetersiz bir metriktir. Yanına başarı oranı ve medyan gecikme eklemeden sağlıklı bir tablo elde edemezsiniz.
Kendi Ölçümünüzü Kurun
Sağlayıcının durum sayfası kendi bakış açısını yansıtır. Sizi ilgilendiren, sizin ağınızdan, sizin hedeflerinize yapılan isteklerin başarı oranıdır. Basit bir izleme şöyle kurulur:
Kontrol isteğini hedef siteye değil nötr bir uç noktaya yapın; böylece hedefin engellemesi ile proxy'nin arızasını birbirinden ayırabilirsiniz.
Elle başlangıç yapmak isterseniz proxy kontrol aracımız toplu test yapıp her adresin durumunu, gecikmesini ve çıkış IP'sini raporlar; ping testi ise saf ağ gecikmesini ölçer.
Kesinti Türlerini Ayırt Etmek
Her hata sağlayıcı kaynaklı değildir. Hata ayıklarken kaynağı hızla daraltın:
Doğrudan (proxy'siz) bir kontrol isteği, sorunun kendi internet bağlantınızda olup olmadığını saniyeler içinde ayırır.
Yüksek Uptime Gerektiren ve Gerektirmeyen İşler
Yüksek SLA gerekir
- Gerçek zamanlı fiyat izleme ve dinamik fiyatlama.
- Sipariş ve stok senkronizasyonu.
- Reklam doğrulama kampanyaları (zaman pencereli).
- Müşteriye taahhüt edilen veri beslemeleri.
Daha esnek olabilirsiniz
- Gecelik toplu veri toplama işleri.
- Periyodik SEO sıralama kontrolleri.
- Araştırma ve tek seferlik analizler.
- Geliştirme ve test ortamları.
Zaman penceresi esnek olan işlerde yüksek SLA için ödeme yapmak yerine, yeniden deneme ve kuyruk mantığı kurmak çoğu zaman daha ekonomiktir. Kesinti anında işler kuyrukta bekler ve servis dönünce kaldığı yerden devam eder.
Dayanıklılık: Tek Sağlayıcıya Bağlı Kalmamak
En yüksek SLA bile tek bir arıza noktasını ortadan kaldırmaz. Kritik operasyonlarda iki sağlayıcıyla çalışmak, tek sağlayıcıdan %99.99 satın almaktan hem ucuz hem daha dayanıklıdır.
İkincil sağlayıcıyı tamamen boşta bırakmayın; sürekli küçük bir trafik akıtmak, devreye girdiğinde sürprizle karşılaşmanızı önler.
Özet
Uptime yüzdesi dakikaya çevrildiğinde anlam kazanır: %99 ayda 7 saat, %99.9 ise 43 dakikadır. SLA bir garanti değil tazminat sözleşmesidir ve tazminat çoğu zaman otomatik değildir. Uptime tek başına yetersizdir; yanına başarı oranı ve gecikme ölçümü eklemek gerekir. Ölçümü kendi ağınızdan yapın, kesinti kaynağını hızlı ayırt edecek bir teşhis akışı kurun ve kritik işlerde ikinci bir kaynağı sıcak tutun. Başlangıç için proxy kontrol ve ping testi araçlarımız yeterli veriyi üretir.